Om Mani Padme Hum/Buedi Siebert

Chào 2013

Bằng nhạc của Frédéric Chopin.

2012

Một tổng kết ngắn cho 2012, nhân ngày làm việc cuối cùng của năm Dương lịch.

Mất:

- Toàn bộ những gì tích luỹ được trong vòng 8 năm trở lại đây. Nếu tính đủ thì còn là một con số âm. Nói theo kiểu của Donald Trump thì hiện tại mình nghèo hơn cả một tay đánh giày. Những gì duy nhất còn giữ lại được là cái mà người ta vẫn gọi là “kinh nghiệm”. [thật mỉa mai thay cho kinh nghiệm]

Được:

- Có nhiều thời gian hơn cho gia đình: chơi với con nhiều hơn, giúp vợ được nhiều hơn, ở nhà nhiều hơn, và bắt đầu nghĩ đến bản thân mình nhiều hơn. “Từ nay mình biết yêu mình.”

- Đọc được nhiều hơn, nếu không nói là nhiều lần hơn. Chuyển từ đọc các tác phẩm kinh tế-kinh doanh sang các tác phẩm văn học. Cuộc sống vì vậy mà nhân bản hơn, nhận thức cũng rộng hơn, và biết là trong gần chục năm qua mình đã bỏ quên mất điều gì.

- Nghe nhạc trở lại.

- Gần như không xem TV, trừ các chương trình dạy/thi nấu ăn xem cùng cả nhà.

- Có nhiều bạn bè hơn.

- Hướng năng lượng [energy] vào việc sống hơn là tồn tại.

Kết luận: Được nhiều hơn Mất. 2012 không phải là năm tận thế.

Đêm đầy ánh sáng

Rốt cuộc thì Giáng sinh có ý nghĩa gì đối với một kẻ luôn tự khai là không tôn giáo trong lý lịch? Tự thân nó không có ý nghĩa gì cả, nhưng trong ngày đó về nhà sớm, chen chúc trong cửa hàng mua đồ chơi cho lũ nhóc, chen chúc trên đường vừa lạnh vừa kẹt xe để tìm mua vài viên bánh macarons hòng làm quà cho bà xã ngạc nhiên nhưng chỗ nào cũng hết [hic], uống vài lon bia trong bữa tối, đọc Nhóc Nicolas cho hai bạn Tít Tí nghe trước khi đi ngủ và trong lúc đọc thì cả ba bố con cùng cười như nắc nẻ,... thì Giáng sinh thành ra có một ý nghĩa nào đó mà người ta không thể quên.

Khi đêm đã buông, trong tiếng chuông vọng lại từ phía nhà thờ làng Tám, tôi bước ra cầu thang và thấy một cái gì đó thật lạ: ánh trăng đang tràn ngập khoảng giếng trời nho nhỏ. Trăng mùa đông không vằng vặc nhưng cũng đủ soi tỏ một góc nhà, một khối ánh sáng nhẹ nhàng được đúc từ bốn bức tường của giếng trời, đẹp đến mức tưởng như có thể biến người đang ngắm nhìn nó thành nhà thơ được [nhưng rốt cuộc rồi ánh trăng cũng bất lực, -:)]. Một đêm trăng như thế hẳn cũng vẫn đẹp trong một ngày bình thường, nhưng trong một đêm Noel, nó lại trở nên có một ý nghĩa nào đó, như là một đêm Giáng sinh đẹp và an lành, chẳng hạn thế. Ở lúc đó thì tôi nhận ra rằng ý nghĩa chỉ là thứ mà ta ghán ghép cho sự vật. Mặt trăng lúc nào cũng ở đó, tự tại và vô can, vậy thì ta đi tìm ý nghĩa để làm gì? Hãy cứ uống bia, đọc sách, vui chơi với trẻ con, và ngắm trăng, nếu có thể được. Đời thế là vui.

Quên

Tôi đọc “Thế giới là một cuốn sách mở” từ năm 2009, đọc đâu đó vài chục trang, rồi gác lên giá sách. Thế mà bẵng đi cho đến tận những ngày cuối cùng của năm 2012 này, tôi mới lại giở ra để đọc – một sự lãng quên mà tôi cũng không thể cắt nghĩa được. Khoảng cách giữa hai lần giở cùng một cuốn sách hoá ra cũng giống như giữa hai lần hạnh ngộ của con người, đôi khi vì vô tình mà khoảng cách ấy cứ kéo dài mãi.

Giờ thì tôi đang đọc lại nó, sau khi đã đọc nhiều cuốn sách khác của Nhã Nam, đã đọc các bản dịch khác của dịch giả Giáp Văn Chung, và đã đọc một vài nhà văn được phỏng vấn trong cuốn sách - Paul Auster, Orhan Pamuk và Umberto Eco, - mỗi người một ít. Có lẽ vì thế mà cuốn sách trở nên có ý nghĩa hơn so với lần đọc đầu tiên, vì một lẽ đơn giản là, khi nào cũng vậy, nếu ta đã thích các tác phẩm của nhà văn [và vì vậy trở nên yêu mến họ], ta sẽ luôn tò mò về quá trình họ tạo ra tác phẩm ấy. Đọc về một vài nhà văn, dù mỗi người có một phong cách khác nhau, ta đều tìm thấy ở họ một điểm chung: viết văn là một lao động khổ sai, cần sự nghiêm túc và kỷ luật, nhưng ý tưởng cho những tiểu thuyết làm ta say đắm thì lại thường khởi đầu hết sức tình cờ, đôi khi có phần giản đơn.

Tôi luôn thích đọc những bài phỏng vấn các nhà văn. Một phần vì khi đọc các tác phẩm của họ, giống như một gã học trò ngốc nghếch, rất thường khi tôi không thể nắm bắt được toàn bộ những gì mà nhà văn gửi gắm trong tác phẩm của họ. Nhặt nhạnh được điều gì đó thì có, chắc chắn có, nhưng thông điệp cốt yếu thì lại không. Vì vậy, đọc sách giống như là bài giảng chính ở trên lớp, các cuộc phỏng vấn giống như những buổi thảo luận riêng với thầy giáo, - những buổi thảo luận ngắn nhưng đầy thú vị, cung cấp và bổ sung những chi tiết mà bài giảng chính không có, thoát ra khỏi cái không khí “chính thống” của “lớp học”, vì vậy mà gần gũi và dễ hiểu hơn nhiều. Đọc các cuộc phỏng vấn này còn tạo ra cái cảm giác như là được trò chuyện với chính nhà văn, và nhận ra mỗi người như một nhà thông thái, và, nếu như ta là người đang đi kiếm tìm một điều gì đó từ cuộc sống, một thứ mà đôi khi thậm chí ta còn chưa biết là gì, hẳn là những bài phỏng vấn này đã cho ta một vài câu trả lời, hoặc chí ít, một lời khuyên, một gợi ý, hay một đường hướng dẫn tới câu trả lời ấy.

Cuốn sách này còn đi xa hơn một chút, là bên cạnh mỗi bài phỏng vấn một nhà văn còn có kèm thêm những ghi chép/bút ký/nhật ký của tác giả cuốn sách, người đã tổ chức và trực tiếp phỏng vấn các nhà văn: Lévai Balázs, - những đoạn ghi chép rất thú vị và nếu tách riêng cũng có thể làm thành một cuốn bút ký đầy hấp dẫn.

Đấy, một cuốn sách như thế mà tôi lại quên mất. Rất may là nó vẫn còn trên giá và vào một ngày giữa đông lạnh buốt, nó lại chính là thứ đã đem lại cho tôi một chút hơi ấm, và chắc chắn, sẽ là một cuốn cẩm nang cho sự đọc tiếp theo của tôi.

[Ghi chép trong lúc đang đọc dở “Thế giới là một cuốn sách mở”/Lévai Balázs, Giáp Văn Chung dịch, nhà Nhã Nam, 2009]

Trò chuyện trong bữa tối (21/12/2012)

Trong bữa tối, hai bạn Tít&Tí đề xuất rất nhiều kế hoạch "ăn chơi", nhưng đều bị bố mẹ gạt đi, lý do là không còn tiền để thực hiện kế hoạch của các bạn ấy. Các bạn ấy hỏi tại sao, bố trả lời là vì bố không bán được hàng nên không còn tiền. Hai bạn tỏ vẻ mặt rất thông cảm, rồi phán:

Bạn Tít: À, tôi biết rồi. Bây giờ công nghệ phát triển như thế, ai còn dùng đồ điện tử như của ông nữa.

Bạn Tí: Đúng rồi. Bây giờ cứ có máy tính nối mạng, vào internet là có hết, ai còn dùng đến đồ điện tử như của ông nữa, nhỉ, ông Tít nhỉ?

Thôi, thế bố đi đốt cái bằng kinh tế đây. Hết kiến thức để truyền đạt cho các bạn ấy rồi.

Chú thích: Chuyện phiếm trong nhà thì các bạn ấy gọi bố là ông, xưng tôi. -:(

Come Rain or Come Shine

Hôm nay là sinh nhật nàng, cái sinh nhật lần thứ chín chúng tôi sống cùng nhau, dưới một mái nhà. Thời gian trôi đi, người ta thường hỏi, thành tựu của chúng tôi là gì? Tiền bạc ư? Không. Quyền lực ư? Cũng không nốt. Thành tựu của chúng tôi là đây: lũ quỷ nhỏ của chúng tôi, hoa trái của đời chúng tôi.

Thời gian trôi đi, chúng tôi đã cùng nhau đi qua bao ngày nắng đẹp, đã cùng nhau lặng ngắm mặt trời lên trên đỉnh Angkor Wat, cùng nhau rong ruổi trên những cung đường đẹp như mơ cả một vùng Tây Bắc, cùng ngắm chiều thu buông dần bên Hồ Tây, cùng ngồi trên bãi cỏ trường RMIT một đêm cuối xuân và nghe Bob Dylan hát Love Sick,... Nhưng những vẻ đẹp ấy chẳng là gì, chỉ là những hạt bụi li ti nếu đặt cạnh những bão giông, những khổ đau mà tôi đã gây ra. Nàng đã cùng tôi đi xuyên qua tất cả những thứ ấy, lặng lẽ, kiên cường. Trong những cơn trầm cảm kéo dài, những nỗi cô đơn cùng cực, tôi biết vẫn luôn có nàng ở đó, bên cạnh mình. Những lúc giông bão cuộc đời bủa vây, không một xu dính túi, tôi về nhà và nàng đứng đó, trong bếp, nhìn tôi và cười, tôi càng xác tín rằng nàng chính là nơi trú ẩn, là “shelter from the storm” của đời mình. Nàng ở đó, và rốt cuộc không còn gì là quan trọng nữa. Rốt cuộc, rốt cuộc thì trong ngày này, tôi muốn được cùng nàng nghe lại “Come rain or come shine” – bài hát mà tôi đã nghe nhiều năm trước trong những lúc tuyệt vọng âm thầm vì không có nàng ở bên.

Chủ Nhật & đỗ tương

Sáng dậy sớm đọc 1Q84 2, đến đoạn tả anh Tengo luộc đỗ tương thì buông sách; từ lúc đấy thì mùi đất xốp, mùi nắng hanh, mùi đỗ tương tươi ngai ngái, hai bàn tay ngứa ran vì cọ vào quả đỗ tương từ những buổi đi thu hoạch đỗ tương cho bà dì ở quê cứ thế tràn về, rồi sau đó là hình ảnh một ông nhóc con 10 tuổi còi dí đạp cái xe lọc cọc đằng sau có chở một bó cây đỗ tương lớn về nhà, đỗ tương cả cành tươi cho vào nồi, và luộc. Ôi chao là ngon.

Đến gần trưa thì hai bố con đi cắt tóc trong một con ngõ nhỏ. Ngồi ngắm ông thợ già cắt tóc cho bạn Tí, trong đầu cứ vang lên giai điệu của bản Penny Lane: “Penny Lane there is a barber showing photographs/Of every head he's had the pleasure to have known/And all the people that come and go/Stop and say hello”. Lúc hai bố con quay về, thế nào lại gặp ngay một bà bán rau trong ngõ, trên miếng vải bạt bày ra trước mặt bà còn sót lại vài mớ đỗ tương rất ngon, mập căng. Thế là lại sà vào làm một mớ. Và rồi trong một chiều Chủ Nhật, lại có người vừa ngồi ăn đỗ tương luộc vừa nghe vẳng bên tai giọng anh John Lennon:“Penny Lane is in my ears and in my eyes”. Nếu tôi mà hát câu này, chắc tôi sẽ đổi Penny Lane thành Soya-Bean.

Rốt cuộc thì văn học nghệ thuật có ảnh hưởng như thế nào đối với cuộc sống? Đối với tôi có lẽ chỉ đơn giản vậy thôi.