Lại nói tiếp về Đạo đức trong kinh doanh

Hôm trước có trích dẫn vài phát biểu của Luật sư Nguyễn Ngọc Bích về Đạo đức trong kinh doanh, có người đọc bảo "Trừu tượng quá". Thành ra hôm nay phải quay trở lại với một "trích đoạn" khác, đơn giản, trực quan và có nhiều "tính Việt" hơn:

Chữ tín ở đời là tấm chứng minh thư cần thiết đầu tiên của mỗi con người. Có chữ tín rồi, người ta sống mà không cần hứa hẹn gì, vì bản thân chữ tín trong đã to hơn mọi lời hứa.

Cam kết bằng văn bản là lùi một phần trước chữ tín.

Hứa bằng lời là lùi hai bước.

Thề  trước chữ tín là lùi ba bước.

Làm cả ba việc trên đã cam kết, đã hứa, đã thề mà đều không theo được là thất tín.

Thất tín thì dẫn đến bất tín. Đừng trách những lời mắng mỏ lên án sự bất tín. Nếu tấm thẻ đầu tiên để làm người chưa có thì còn mong làm nổi việc gì tử tế ở đời!

Cho nên tôi thành thực kính phục anh bạn tôi đã cúi xuống xin lỗi đứa con bốn tuổi khi anh hứa mua cho nó con gấu bông hôm sinh nhật mà anh trót quên. Anh đã phải “vui lòng” chấp nhận khi nó cáu giận hét toáng lên “con ghét bố” cho dù anh đã xin lỗi. Mẹ mắng nó “con không được hư với bố”. Nó quặc lại “là bố hư, không phải con”! Câu mắng của mẹ nó chỉ đúng một phần nhỏ vì bà chưa hiểu sâu sắc sự thất tín tệ hại nhường nào đến niềm tin!

Cha ông ta bảo “lời nói đọi máu”, đọi là cái bát. Bát máu là sinh mạng, hiểu theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

Làng Nành quê tôi có nghề buôn. Chuyện cũ của làng còn để lại, có một nhà buôn trong làng lấy hàng của ông khách Tàu năm vài ba đợt. Cứ lần giao hàng lại thanh toán lô hàng trước. Bà là một nhà buôn to, mỗi lần nhận hàng trị giá cả trăm ngàn lạng bạc. Một lần cuối giao một lô hàng lớn, rồi ông khách Tàu ra đi không một lần trở lại. Chờ một, hai năm rồi qua mười năm sau vẫn biệt vô âm tín, bà nhẩm số vốn cộng lãi đã dôi ra nhiều phần. Sau chắc rằng ông khách nọ gặp tai nạn gì không còn trên đời nữa nên bà dùng toàn bộ số tiền đó xây lên một ngôi chùa. Đó là Giác Diên tự(*), và dựng tượng ông trong chùa (đấy là ngôi chùa tư duy nhất ở xóm Đỉnh Thượng (xóm 7) của cụ Bá Dinh), để tôn vinh chữ tín trong nghề buôn của người Nành. Tiếc rằng ngôi chùa đó sau bị đổ nát, không còn đến ngày nay để chúng ta cùng chiêm bái.

Trên chục năm trước, một lần về quê tôi thấy một khách đến trả tiền hàng đứa cháu. Bà ấy  quăng cái bao tải tiền xuống nền nhà bảo “đây, mười triệu tất cả” rồi không cả ngồi uống nước, te tái đi ngay. Tôi bảo chưa đếm sao biết là mười triệu? thì cháu tôi cười: mình đếm xong, thừa trả lại, thiếu thì bảo họ đưa sau, lệ thế rồi mà.

Một làng buôn lấy chữ tín làm đầu, không khế ước, không văn tự làm bằng nên sự tồn tại lâu bền là có cái lí của nó.

Để có cái lí ấy, có khi cả quốc gia phải học cách ứng xử với chữ tín của một làng. Làng ấy, những người buôn ít chữ nghĩa lắm, chỉ có mỗi chữ tín nằm trong tâm khảm họ.

Theo bài "Chữ Tín" của bác Đỗ Đức/blogger Đông Ngàn. Bài đã được đăng trên TT&VH ngày 27/12/2008. Trong bài có dùng một chuyện kể lấy từ cuốn "Chuyện cũ làng Nành" của cụ Nguyễn Khắc Quýnh, Nxb Dân tộc, 2004. Làng Nành trong chuyện thuộc xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội. 

Nguyễn Ngọc Bích nói về Đạo đức trong kinh doanh

- Chúng ta cần phải thực hiện một cuộc cách mạng văn hóa. Đảng đang đẩy mạnh chủ trương học tập đạo đức Hồ Chí Minh để xây dựng nền tảng đạo đức xã hội; tức là đến giờ, chúng ta đã nhận thức được trong xã hội thiếu nền tảng đạo đức. Tôi còn nhớ một câu nói của ông Mai Chí Thọ: “Chúng ta đã xây dựng con người chính trị trước khi xây dựng con người bình thường”.


- Năm 1994, viết bài đăng trên báo chí tôi nêu vấn đề cơ bản cho sự phát triển kinh tế là đạo đức cá nhân; bởi trước đó tôi thấy người ta ít tôn trọng lời hứa. Nền kinh tế thị trường kiểu gì thì cũng chỉ hoạt động được trên nền tảng đạo đức cá nhân. Mỗi người tự mình phải biết kiềm chế mình. Nền kinh tế của ta đang phát triển nhưng vấn đề đạo đức cá nhân chưa được coi trọng. Khi xem xét đạo đức cá nhân thì tôi thấy nó bị tác động bởi giáo dục. Do đó, tôi đi vào giáo dục. Tôi nhìn ra nền tảng của việc giáo dục ở ta; nó là thế nào, tại sao như thế. Đi sâu vào giáo dục tôi thấy nó bị ảnh hưởng bởi gia đình. Tôi bèn đi vào vấn đề gia đình. Từ kinh nghiệm cá nhân tôi nhận ra sự quan trọng của các bà mẹ. Cho hạnh phúc của gia đình và cho sự phát triển của xã hội vai trò của các bà mẹ rất quan trọng. Các ông chồng cần phải nhận ra vai trò quan trọng của vợ mình để biết quý vợ. Khi biết mình được quý – ngoài yêu – các bà sẽ hết lòng chăm sóc chồng con và sẽ thấy mình… ở trên bình đẳng!

- Lâu nay xã hội mình chú trọng nhiều đạo đức nghề nghiệp mà ít xây dựng đạo đức cá nhân – tức là cách cư xử giữa con người bình thường với nhau. Muốn thay đổi điều này phải thay đổi cách giáo dục, bắt đầu từ gia đình, cốt tủy là bà mẹ. Xã hội hiện nay là xã hội trọng vật chất; người ta quan tâm đến việc một người có bao nhiêu tiền nhưng không để ý đến cách thức họ kiếm tiền. Trong khi đó, ở các nước phát triển, người ta coi trọng người có tiền nhưng xét nét cách họ kiếm tiền và người ta chú trọng xây dựng đạo đức cá nhân từ khi con cái còn nhỏ.

Drucker Management Philosophy Project

Nếu như “khi nghĩ về một đời người, tôi thường nghĩ về một rừng cây”, thì khi nghĩ về các lý thuyết quản trị, tôi thường nghĩ ngay đến Peter F. Drucker.

Khi nói tới Peter Drucker, người ta thường dẫn chiếu rằng ông chính là “Cha đẻ” của quản trị kinh doanh hiện đại. Thậm chí, Philip Kotler còn phát biểu thêm rằng: “Nếu như mọi người xem tôi là cha đẻ của Marketing hiện đại thì cũng cần biết rằng, ông nội của marketing hiện đại chính là Peter Drucker.” Xa hơn thế, nhiều người còn cho rằng ông chính là nhà tư tưởng quản trị vĩ đại nhất mọi thời đại (Greatest Management Thinker of All Times). Trong giới quản trị học, ông còn được tôn là triết gia duy nhất về quản trị trên thế giới. 

Tuy nhiên cá nhân tôi không thấy mấy vụ “cha đẻ” hay “ông nội” đó là quan trọng, bởi vì cha hay ông thì cũng có người tốt người không tốt, người giỏi và không giỏi. Do đó, tôi tôn vinh Drucker theo cách của tôi, bằng cách cố hiểu và áp dụng những gì ông đã nghĩ, đã viểt ra, đã truyền đạt và đã đưa ra lời khuyên.

Như nhiều người khác, khi bắt đầu quản lý một lĩnh vực nào đó, tôi gặp rất nhiều vấn đề nảy sinh, nhiều khi rất nan giải. Câu hỏi trước mỗi vấn đề thường là: mình phải làm thế nào? Khi bế tắc trước câu hỏi, đấy là khi tôi thường tìm đến các lời khuyên. Rất thường khi, câu trả lời đến từ Peter Drucker, thông qua các cuốn sách của ông. Dần dần, với thói quen soi sáng các vấn đề thực tiễn qua lăng kính lý thuyết quản lý, tôi tin tưởng rằng có thể có lời giải cho tất cả các vấn đề mà một doanh nghiệp sắp bước sang tuổi 15 và đang trong giai đoạn tăng trưởng nóng như ABC có thể gặp phải.

Đó là thứ lý thuyết được đúc kết qua 60 năm làm công tác nghiên cứu, tư vấn và giảng dạy về quản trị của Peter Drucker.

Vì vậy, để “hệ thống hoá” lại những gì mà tôi đã “học” được từ ông, bắt đầu từ hôm nay, tôi sẽ tóm tắt lại những tư tưởng chính của Drucker và post dần lên Blog này. Tôi tạm gọi đó là Drucker Management Philosophy Project.

Bài đầu tiên sẽ là về "Mục tiêu" của doanh nghiệp.