P. Krugman: Dùng cầu nội địa để giảm nhẹ suy thoái

Nhặt về từ TBKTSG

LTS: GS. Paul Krugman, Nobel Kinh tế 2008, sẽ đến Việt Nam vào ngày 21-5-2009 để nói chuyện về cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu trong một hội thảo do trường Doanh nhân PACE tổ chức. Nhân dịp này ông đã dành cho TBKTSG một cuộc phỏng vấn độc quyền qua trao đổi bằng thư điện tử.

Vai trò của người trí thức

TBKTSG: Trả lời phỏng vấn báo Newsweek, ông nói: “Cái tôi có là một tiếng nói”. Theo ông, vai trò của một trí thức là như thế nào?

- GS. Paul Krugman: Tôi nghĩ điều chính yếu tôi có thể làm là tạo cầu nối giữa những phân tích khó hiểu đến với công chúng. Không thể kỳ vọng người dân bình thường biết, chẳng hạn, các lập luận ủng hộ hay phản đối việc quốc hữu hóa ngân hàng, hay những phân tích về quy mô cần thiết của gói kích thích tài chính. Nhưng tôi thì có thể tiêu hóa rồi cố gắng chuyển tải nó bằng một ngôn ngữ đơn giản.

TBKTSG: Nhưng như thế thì sẽ phải trả giá vì nhà kinh tế thuần túy lúc đó sẽ không còn thời gian dành cho nghiên cứu và phải chuyển sang sử dụng một ngôn ngữ khác?

- Tôi nghĩ ngôn ngữ không là vấn đề - thật ra nhà kinh tế chuyên nghiệp phải biết “dịch” công trình của mình sang ngôn ngữ thông thường như một cách làm rõ ý tưởng của chính họ và tránh những từ đao to búa lớn không có nhiều ý nghĩa. Hạn chế về mặt thời gian là có thật; nhưng tôi không làm quản lý, tôi không tư vấn cho doanh nghiệp và dù sao giới học thuật qua tuổi 50 thường làm công việc giải thích hơn là nghiên cứu cơ bản.

TBKTSG: GS. Dani Rodrik (Đại học Harvard) có lần nói: “Có trách thì trách nhà kinh tế chứ không thể trách kinh tế học”. Bởi một điều có lợi cho một nhóm dân cư có thể không lợi cho toàn dân, vậy ông làm sao để biết những lời khuyên ông đưa ra là con đường tốt nhất cho nền kinh tế?

- Thì tôi chỉ biết gắng hết sức mình. Tôi cho rằng suy thoái làm tổn thương hầu hết mọi người cho nên ở đây không có vấn đề phân bổ [lợi ích]. Và khi tôi khuyến nghị chính sách nào có tác động phân bổ lớn, tôi cố gắng nói rõ điều đó.

TBKTSG: Người ta thường bảo toàn cầu hóa là xu hướng không thể tránh khỏi. Nhưng ông có nghĩ người dân, đặc biệt là người nghèo, phải được quyền chọn lựa cách sống chứ?

- Tôi chưa bao giờ tin đấy là chuyện không thể tránh khỏi và chắc chắn không thể áp đặt [chuyện toàn cầu hóa]. Nhưng người nghèo trên thế giới là người hưởng lợi lớn từ toàn cầu hóa, ít ra về mặt thương mại. Nghèo đói toàn cầu không phải là do thế giới ngày nay tạo ra và rõ ràng thương mại là yếu tố chính yếu giảm nhẹ nghèo đói.

 Về mô hình phát triển của Việt Nam

TBKTSG: Việt Nam theo đuổi các nguyên tắc kinh tế thị trường nhưng cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay cho thấy nhiều nguyên tắc tỏ ra không hiệu quả xét về lâu về dài. Ví dụ, ông nghĩ Việt Nam phải làm gì để tránh những tác động xấu của mô hình phát triển dựa vào xuất khẩu?

- Tôi vẫn ủng hộ mạnh mẽ mô hình dựa vào xuất khẩu - nó là chiến lược duy nhất dẫn đến phát triển nhanh chóng. Điều chưa tỏ ra hữu hiệu là việc [nên hay không nên] hội nhập sâu vào thị trường tài chính thế giới. Tôi nghĩ các nước nên cẩn trọng về việc tự do hóa tài khoản vốn. Nói thế chứ các nước hướng về xuất khẩu nhiều sẽ chịu các cú sốc toàn cầu nhưng biết làm sao được.

Dù sao, tôi nghĩ khi chúng ta thoát khỏi cuộc khủng hoảng hiện nay, thế giới sẽ không còn như trước khi có khủng hoảng. Vào đầu cuộc khủng hoảng, thế giới lúc đó có một vài nước tiêu thụ nhiều hơn họ sản xuất - Mỹ là một điển hình như thế; và một số nước khác chỉ lo sản xuất. Họ hướng mạnh về xuất khẩu mà không chú trọng đến thị trường nội địa.

Thế giới nổi lên sau khủng hoảng sẽ cân bằng hơn. Sự đối chọi giữa thâm hụt lớn và thặng dư lớn sẽ không quá “kịch tính” như cách đây chỉ mới hai năm. Điều đó có nghĩa tôi tin thị trường nội địa ở các nước xuất khẩu sẽ tăng trưởng. Sẽ có nhiều cơ hội hơn ở thị trường trong nước trong khi xuất khẩu rõ ràng cũng sẽ tiếp tục.

TBKTSG: Thời điểm thoát khỏi khủng hoảng như thế, theo ông, là vào lúc nào?

- Hầu hết các dự báo phục hồi nhanh chỉ dựa vào giả định [nền kinh tế] sẽ diễn ra như thế này, như thế khác hơn là dựa vào các dấu hiệu tăng trưởng thật sự. Cho nên tôi khá bi quan về triển vọng ngắn hạn cũng như cho vài năm tới.

TBKTSG: Và không lẽ Việt Nam phải đợi nền kinh tế thế giới phục hồi?

- Việt Nam có nền kinh tế còn nhỏ, có nghĩa ít có không gian để xoay xở. Nhưng các bạn có thể giảm nhẹ sự suy thoái bằng cách duy trì nhu cầu nội địa. Nên giám sát hệ thống tài chính để bảo đảm không xảy ra những vấn đề đã tác động đến biết bao nước khác. Các nền kinh tế nhỏ, phụ thuộc vào xuất khẩu không có nhiều chọn lựa. Làm gì thì làm họ cũng phải dựa vào thế giới - vào các nền kinh tế lớn đang tìm cách phục hồi.

Thế giới sau khủng hoảng

TBKTSG: Theo ông, Việt Nam có thể tiếp tục đóng vai trò một địa điểm đầu tư theo dạng “Trung Quốc + 1”?

- Đúng là Việt Nam có lợi thế lương thấp hơn cộng với vị trí địa lý gần gũi. Việt Nam cũng như nhiều nước châu Á đã tổ chức thành những cơ sở sản xuất tích hợp để bán hàng qua Mỹ và châu Âu. Cho nên tôi nghĩ điều quan trọng là hiểu sự phát triển nội vùng. Với những gì tôi biết, yếu tố địa lý kinh tế đang đóng vai trò then chốt cho những gì đang diễn ra tại Trung Quốc bởi vì mặc dù xuất khẩu của họ sang Mỹ chủ yếu dựa vào lợi thế so sánh cổ điển, đã có sự địa phương hóa ở mức độ cao sản xuất bên trong Trung Quốc, các vùng khác nhau nổi lên thành những nơi xuất khẩu các sản phẩm khác nhau.

TBKTSG: Nền kinh tế thế giới, theo hình dung của ông, sẽ như thế nào sau khủng hoảng?

- Tôi nghĩ đó sẽ là một thế giới làm ăn trầm tĩnh hơn, ít có dịch chuyển vốn hơn, ít đầu cơ hơn, nhiều quy định cho thị trường tài chính hơn - ngoài ra không có gì thay đổi nhiều. Trung Quốc sẽ vượt lên Nhật nhưng điều đó sẽ mất thêm một thời gian dài nữa. Lúc đó thế giới, xét về mặt kinh tế, sẽ có hai cường quốc rưỡi, với Nhật là một nửa còn lại.

Những gì sẽ diễn ra theo tôi đã diễn ra rồi. Một là Mỹ sẽ ít rao giảng hơn, Mỹ sẽ không còn muốn đi bảo ban thế giới phải làm như thế này, như thế khác vì bản thân Mỹ cũng chưa làm tốt [nhiều điều].

Mặt khác, châu Âu như một đối thủ tiềm năng của Mỹ, cách nào đó, đã không được như người ta kỳ vọng. Từng có nhiều thảo luận về việc đồng euro có thể thách thức đồng đô la như đồng tiền thế giới nhưng thách thức này đã dịu đi vì sự thiếu gắn bó của châu Âu trong cơn khủng hoảng. Đồng euro không còn là một cú đặt cược tốt như trước khi khủng hoảng bùng phát.

Cho nên tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy một thế giới được sắp xếp lại nhưng không rõ ràng lắm. Mỹ sẽ không bị xuống bậc. Mỹ vẫn là cường quốc hàng đầu thế giới. Châu Âu thật ra, nếu có thay đổi, thì sẽ yếu hơn trước. Trung Quốc chưa sẵn sàng là một phần của các nền kinh tế ở vòng trong. Tôi nghĩ, xét theo các điểm đó, thế giới sẽ không thay đổi nhiều như người ta tưởng.

Sách mới của George Soros

Trên ĐT37B blog đã nhắc nhiều đến Warren Buffet. Tuy nhiên, chỉ nói về W. Buffet mà không nói đến George Soros thì quả thật là không công bằng. Từ lâu tôi đã định bụng phải kiếm một bài về bác này copy lên ĐT37B nhưng chưa làm được thì vừa hay, sách mới nhất của bác đã được dịch và xuất bản ở Việt Nam. Phải nói là dân làm sách ở Việt Nam bây giờ nhanh nhạy khủng khiếp. Cuốn sách có tên: “Mô thức mới cho thị trường tài chính-Cuộc khủng hoảng tín dụng năm 2008 và ý nghĩa của nó”, tên tiếng Anh là: “The New Paradigm for Financial Markets: the Credit Crisis of 2008 and What It Means”. “Ý nghĩa của nó” là gì thì chưa biết, nhưng việc dịch và xuất bản cuốn sách vào thời điểm mà cuộc khủng hoảng đang diễn ra thực sự rõ ràng là một việc rất có ý nghĩa, chắc chắn cả trên phương diện lý luận và kiếm tiền.

Bản thân cái tên George Soros đã là một thương hiệu mà khi gắn lên bất kỳ cuốn sách nào cũng đã đảm bảo cho nó bán chạy. Chính vì vậy mà trên bìa sách, cái tên đó đã được trang trọng đặt vào chính giữa, khổ chữ to gấp bốn lần so với tên sách và đập ngay vào mắt người đọc.

Mặc dù vậy, đơn vị làm sách là Nxb Tri Thức cũng đã rất cẩn thận với một kế họach PR chu đáo cho cuốn sách, bắt đầu bằng các bài báo “lờ mờ” nói về khả năng cuốn sách sẽ được xuất bản. Nặng ký nhất là bài giới thiệu này, lôi hẳn Huỳnh Bửu Sơn vào cuộc. Để ý rằng Huỳnh Bửu Sơn là một trong những chuyên gia sừng sỏ về tài chính ngân hàng của miền nam Việt Nam trước năm 1975, cũng là người giữ tay hòm chìa khoá của “kho vàng 16 tấn” nổi tiếng, vốn bị đồn thổi là tổng thống Thiệu đã bí mật tẩu tán trước khi rời VN, để sau này bàn giao cho chính quyền giải phóng, và cũng là người, cùng với ông Phan Chánh Dưỡng, đã “khăn gói quả mướp” từ Sài Gòn ra Hà Nội để tư vấn cho cố thủ tướng Võ Văn Kiệt (hồi đó là Phó chủ tịch HĐBT) về các vấn đề giá-lương-tiền trong những năm 87 và sau này là Pháp lệnh Ngân hàng. Nhờ một người như vậy để nói về cuốn sách thì có thể thấy các chuyên gia PR giỏi nhất cũng chỉ khéo đến như vậy là cùng.

Để ý thêm, cuốn sách về tài chính lại được hiệu đính bởi Bùi Văn Nam Sơn – một nhà nghiên cứu triết học nổi tiếng, đã dịch và chú giải rất nhiều tác phẩm triết học kinh điển của Kant, Hegel,... Tại sao vậy? Số là cuốn sách này đã dùng toàn bộ phần đầu tiên để nói về “lý thuyết phản hồi” – một lý thuyết do chính George Soros phát triển và mang nhiều hơi hướng... “triết học”, “vượt ra khỏi thị trường tài chính”, vốn được ông nghiên cứu từ thời còn là sinh viên của London School of Economics và đã trở thành kim chỉ nam cho toàn bộ hoạt động đầu tư tài chính của ông sau này, cũng như trong hầu hết các tác phẩm mà Soros đã xuất bản. Soros có vẻ rất “tự hào” với thuyết này, và một trong những mục tiêu chính của cuốn sách cũng là để chứng minh rằng, cuối cùng thì thuyết của ông đã đúng, vì trước đó “giới hàn lâm đã không coi thuyết phản hồi là nghiêm túc”. Tuy nhiên, đúng như những gì ông đã tự nhận trong lời giới thiệu cho cuốn sách: “Những người chỉ quan tâm tới cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ thấy phần này khó đọc, những người chịu khó đọc tiếp thì tôi hy vọng sẽ thấy việc làm thế là bõ công”, việc đọc phần đầu của cuốn sách có vẻ hơi... chuối. Chính vì vậy mà mặc dù đã có bản soft copy bằng tiếng Anh của cuốn sách này từ lâu, tôi vẫn không thể “gặm” nổi để rồi sau đó đã rất hào hứng khi nghe tin Tri Thức xuất bản cuốn này bằng tiếng Việt (Đến nỗi, ngay khi nghe tin này tôi đã phải viết email cho nxb Tri Thức hỏi khi nào và ở đâu tôi có thể mua được sách này, -:)). Việc nhờ Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính cuốn sách chắc là do sự xuất hiện của phần này, và cũng cho thấy một sự “cẩn thận có tính toán” của người làm sách đối với một tác phẩm như thế. Đây cũng là một yếu tố nữa để đảm bảo cho thành công của cuốn sách.

Cũng cần phải nhắc thêm là, cuốn sách này được viết xong vào cuối năm 2007, và chỉ vài tháng sau khi nó được phát hành, những gì mà cuốn sách cảnh báo đã trở thành hiện thực, đúng như những gì mà chúng ta đã chứng kiến trong suốt 2 tháng qua. Do đó, cuốn sách đã lại một lần nữa củng cố thêm quan điểm của nhiều người cho rằng, George Soros là một nhà “tiên tri” đại tài trong thế giới tài chính. Soros cũng là người cực lực phản đối kế hoạch giải cứu 700 tỷ của chính phủ Mỹ vừa qua, trong khi Buffet, người đã được nhắc nhiều trên blog của ĐT37B, lại có quan điểm ủng hộ. Có lẽ gói giải cứu nói trên có thể đem lại những lợi ích trái ngược cho hai con người này?

Cuốn sách được làm theo đúng chuẩn mực của nxb Tri Thức: sách hay, trình bày đẹp, trang nhã, biên tập và in ấn cẩn thận, giấy tốt. Hiện nay, các bác có thể thoải mái mua tại Đinh Lễ với giá chỉ 32.000 VNĐ (giá bìa là 43.000 VNĐ) cho gần 300 trang của cuốn sách, tức là chỉ hơn 100 đồng/trang, một cái giá quá rẻ so với những gì cuốn sách có thể mang lại. Tôi mới mua sáng nay và mới đọc xong lời giới thiệu, nhưng cũng đã thấy “đáng đồng tiền bát gạo” vì với những cuốn như thế này, tôi sẽ không chỉ cố gắng học từ đó những kiến thức mà cả cái phương cách mà tác giả của nó đã tư duy để viết ra những kiến thức đó./.

-------

Đã đăng trên Blog ĐT37B ngày 29/10/2008